MuziKent

Necil Kâz?m Akses (6 May?s 1908 - 16 ?ubat 1999)

 

     Müziksever bir ailenin çocu?u olan Akses, küçük ya?ta keman dersleri almaya ba?lam??, on dört ya??ndayken, Mesut Cemil’in viyolonsel ö?rencisi olmu?tur. ?lk beste denemesini de bu y?llarda viyolonsel için yazd??? bir parçayla yapm??t?r. Lise ö?renimi s?ras?nda bir yandan ?stanbul Belediye Konservatuvar?’nda Cemal Re?it Rey’in armoni s?n?f?na devam eden Akses, liseyi bitirince kompozisyon ö?renimi için Viyana’ya gider. Viyana Müzik Akademisi’nde 1926 y?l?nda ba?lad??? bu e?itimi, Kleinecke’nin viyolonsel, Joseph Marx’?n armoni, kontrpuan ve füg ö?rencisi olarak sürdürmü?tür. Akademiyi bitirdikten sonra Prag Devlet Konservatuvar?’na geçen bestecimiz, burada Josef Suj ile kompozisyon, Alois Haba ile mikrotonlar üzerinde çal??m??t?r.

     1933 y?l?nda Türkiye’ye dönen Akses, Ankara Devlet Konservatuvar?’n?n kurulu? çal??malar?n? yürüten Paul Hindemith’e yard?mc? olmu?, konservatuvar?n aç?lmas?yla kompozisyon ö?retmenli?ine getirilmi?tir.

     Necil Kaz?m Akses, yarat?c?l???n? 80 ya??ndan sonra da sürdürmü?, örne?in “5. Senfoni”sini bu dönemde yazm??t?r. Onun “Ankara Kalesi” adl? senfonik ?iiri, piyano için, “Minyatürler”, keman ve viyola konçertolar?, orkestra için “Konçerto” ve “Ballad”?, be? senfonisi ve yayl?lar için dört de?erli “Kuartet”i, ba?l?ca yap?tlar? aras?nda say?labilir.

     Ankara’da uzun y?llar kompozisyon ö?retmenli?i yapan Akses, 1948 y?l?nda kurucusu oldu?u konservatuvar?n müdürlü?üne, 1949 y?l?nda Güzel Sanatlar Genel Müdürlü?üne, 1954 y?l?nda Bern, 1955 y?l?nda Bonn Kültür Ata?eli?ine atanm??, 1958 y?l?nda Türkiye’ye dönünce Ankara Operas? Müdürü olmu?tur.

     Necil Kaz?m Akses, ça??m?z?n çe?itli kompozisyon tekniklerini ve stillerini yak?ndan tan?m??t?r. Bülent Tarcan’a göre Akses’in yap?tlar?, “Yeni – Romantik” e?ilimlerle Türk müzi?inin birle?imidir. Besteci, büyük boyutlu yap?tlar?, zengin ve dolgun orkestralaman?n, kar???k ve yüklü bir üslubun adam?d?r. Önder Kütahyal?’ya göre, yap?tlar? ilk dinleyi?te da??n?k bir izlenim b?rakabilir. Uzun ve duygun cümleler, ana fikirlerin kesin çizgilerle belirlenmesinden kaç?nma ve dolgun armoniler, bestecimizin ba?ta gelen özellikleridir. Karanl?k orkestra renkleriyle tonsuzluk izlenimi veren yo?un bir kromatizme de rastlanabilir. Son yap?tlar?nda belirli bir yumu?ama ve ayd?nl?k bir yaz? görülmektedir. 1970 y?l?ndan sonra yazd??? yap?tlar, “Orkestra Konçertosu”nda ve “Bir Divandan Gazel”de görüldü?ü gibi, aleotorik (rastlamsal) bir yakla??m? sergiler. Necil Kaz?m Akses’in yap?tlar?n?n seslendirme hakk? SACEM’indir. Yarat?c? çal??malar? yurt d???nda da yank?lar uyand?ran Necil Kaz?m Akses, ba?ar?lar? dolay?s?yla çe?itli ülkelerden madalyalar, ödüller alm??t?r.

1. 1957’de Almanya’n?n birinci derece “Yarat?c? Hizmet Ödülü”
2. 1963’te, ?talya’n?n “Cavalliere Officiale unvan?”,
3. 1973’te, ?talya’n?n “Commendatore Madalyas?”,
4. 1973’te Tunus’un “Habib Burgiba Sanat, Kültür Madalyas?”
5. 1971 y?l?nda “Devlet Sanatç?s?” unvan?yla onurland?r?lan Necil Kaz?m Akses, 1981 y?l?nda “Atatürk Sanat Arma?an?”n?, 1992 y?l?nda And Vakf?’n?n “Onur Ödülü Alt?n Madalyas?”n? alm??t?r.

Yap?tlar

1. “Mete” tek perde, 1933.
2. ”Bayönder”, tek perde, 1934.
3. “Timur” (tamamlanmad?), 1956.

1. “?iir ve Müzik”, basbariton ve orkestra için, 1935.
2. “Senfonik Destan”, soprano, koro ve orkestra için, 1973.
3. “Solocular Geçiti”, soprano, mezzo-soprano, bariton, basbariton ve orkestra için, 1976.

1. “Çokseslendirilmi? Türküler”, 1936.
2. “Konservatuvar Mar??”, (Erkin ile birlikte), 1940.
3. “E?liksiz Koro Kompozisyonlar?”, 1947.
4. “On Türkü”, e?liksiz karma koro için, 1964.
5. “50. Y?l Mar??”, 1973.
6. “?stanbul’a Gönül Veren Ozanlar”, e?liksiz koro için, 1983.

1. “Portreler”, 1965.
2. “?iirlerle Müzik”, 1975.
3. “Hay?r m?, Evet mi”, 1988.

1. “Çiftetelli”, senfonik dans, 1940
2. “Ankara Kalesi”, senfonik ?iir, 1942.
3. “Ballade”, büyük orkestra için, 1947.
4. “Eskilerden ?ki Dans”, 1960.
5. “1. Senfoni”, 1966.
6. “Itri’nin Nevakar? Üzerine Scherzo”, büyük orkestra için, 1970.
7. “Sesleni?”, 1973.
8. “2. Senfoni”, yayl?lar için, 1978.
9. “3. Senfoni”, 1980.
10. “Orkestra Konçertosu”, 1976 – 1977.
11. “Bar?? için Sava?”, senfonik ?iir, 1981.
12. “4. Senfoni” (Sinfonia Romanesca Fantasia), viyolonsel ve orkestra için, 1083 – 1984.
13. “5. Senfoni” (Atatürk Diyor ki), retorik senfoni, koro, çocuk korosu, tenor ve org için, 1988.
14. Konçerto ?iir, viyolonsel ve orkestra için, 1946. Keman Konçertosu, 1969. Viyola Konçertosu, 1977. Idyll, viyolonsel ve orkestra için, 1980.

1. “Allegro Feroce”, klarnet, saksafon ve piyano için, 1930.
2. “Poéme”, keman ve piyano için, 1930.
3. “Sonat”, flüt ve piyano için, 1933.
4. “Üç ?iir”, mezzo soprano ve yayl?lar dörtlüsü için, 1933.
5. “Trio”, yayl?lar için, 1945.
6. “1. Yayl?lar Dörtlüsü”, 1946.
7. “2. Yayl?lar Dörtlüsü”, 1971.
8. “3. Yayl?lar Dörtlüsü”, 1979.
9. “4. Yayl?lar Dörtlüsü”, 1990.

1. “Prelüd ve Fügler”, piyano için, 1929.
2. “Be? Piyano Parças?”, 1930.
3. “Sonat”, piyano için, 1930.
4. “Minyatürler”, piyano için, 1936.
5. “Piyano için On Parça”, 1964.
6. “Capriccio”, viyola için, 1977.
7. “Hüzünlü Melodi”, viyola için, 1984.

1. “Antigone” için müzik, üflemeli çalg?lar için, 1936.
2. “Kral Oedipus” için müzik, kad?nlar korosu ve üflemeli çalg?lar için, 1936.
3. “Jül Sezar”, için müzik, üflemeli çalg?lar için, 1936.