MuziKent

Frederic Chopin (1810-1849)

     Fryderik Franciszek Chopin (okunu?u: ?open) (1 Mart 1810, Zelazowa-Wola, Polonya - 18 Ekim 1849, Paris), Romantik dönemin önde gelen Polonyal? piyanist ve bestecisi. Baz? kaynaklarda do?um günü 5 Mart olarak gösterilir.

     Babas? Frans?z, annesi Polonyal? olup ömrünün büyük k?sm?n? ?öhretini kazand??? Paris'te geçirmesine ve klasik müzik literatüründe Frans?z ismiyle an?lmas?na ra?men gönlü her zaman o dönem Rus i?gali alt?ndaki vatan? Polonya'da olmu?tur. Bu durumu ile Chopin devrinin önemli karakterlerindendir. Milli s?n?rlar?n üzerinde bir müzisyendi denebilir. Zaten 19. yüzy?lda ortaya ç?kan yeni tip bir sanatkâr?n veya dahi virtüözlerin hali milli bir sanatkâr olmaktan çok evrensel bir sanatkâr olmakt?r.

     Chopin, tam anlam?yla romantik bir sanatkâr, fakat yine yarat?l?? bak?m?ndan bamba?ka bir ?ahsiyetti. Bestecili?i bunu en aç?k ?ekilde gösterir. Pek az eseri istisna edilirse bestecili?i tamamen piyanoya vurmu?tur. Piyanodan kendini gösteren yeni t?nlama imkânlar? ç?karm??, ayr?ca devrinin henüz ula?amad??? t?n?lar? bile ke?fetmi?tir. Bununla birlikte armonilerinin geni? ve zengin ifade sahas?, çok farkl? üstünlü?ünü, bu melodiler ve onlar?n ortaya konu?unda beliren ritmlerin özel bir serbestlikle düzenleni?i ve sonunda lirik ?iire has bir tattan geli?erek yükselen ifade yetene?i gibi nitelikleriyle, Chopin’in Frans?z müzi?inin ancak çok daha sonra varabildi?i özelliklerin ilk hatlar?n? tespit etmek mümkündür. Ne kadar uzakta ya?asa da derin bir hisle vatan?na daima ba?l? kalm??t?r. Kendisinden önce konser salonlar?nda görülen Mazurka ve Polonezleri folklör statüsünden ç?kar?p sanat seviyesine yükselten odur.

     Gerçekte, yetene?i küçük ya?ta beliren ve genç ya?ta olgunla?an bu müzisyen de çal??ma yolunu tutmak zorunda kald?. Beethoven’in öldü?ü sene Joseph Elsner’in ö?rencisi olarak Var?ova’da genel dikkat ve ilgiyi üzerine çekti. Viyana’da kald?ktan sonra Temmuz Devrimi s?ras?nda Paris’e geldi. Orada piyanist olarak ünlendi ve ad? Avrupa'n?n her taraf?na yay?ld?. Bestecili?i de orada geli?ti ve yükseldi. 1837-1847 aras?nda Frans?z yazar George Sand (Barones Dudevant) ile ini?li ç?k??l? bir ili?ki ya?ad?. Ömrü boyunca k?r?lgan ve zay?f olan bedeni 1849'da tüberküloza yenik dü?tü. Cenazesinde kendi besteledi?i Marche Funébre-Cenaze Mar??n?n (2.Piyano Sonat?-3.Bölüm) de?il Mozart'?n Requiem'inin çal?nmas?n? istedi. Paris'te Pére-Lachaise mezarl???nda gömülüdür.

     Chopin’in yeni bir fikri aristokrasisinin temsilcisi olarak gören Schumann genç besteciyi sonsuz takdir ifade eden ?u sözlerle alenen selaml?yordu: “?apkalar?n?z? ç?kar?n baylar, bir dahi geliyor. ?air olmak için kocaman ciltler doldurmak gerekmez; bir iki ?iirle bu ünvana lay?k olabilirsin. Chopin de böyle ?iirler yazm??t?r”.

     Günün gündüzle geceye bölünmesi gibi Chopin'in hayat? da ikiye bölünmü?tür. Annesi Polonyal?, babas? Frans?z'd?. K?rk y?la yak?n süren ömrünün yar?s? Polonya'da ikinci yar?s? Fransa'da geçti. Yirmi ya??na kadar canl? hareketli bir çocuktu, Fransa'ya gittikten sonra durgun, küskün ve hastal?kl? bir insan oldu. Ki?ili?i de ikiye bölünmü?tü. Bir halk çocu?uydu ama kibar çevrelerde oraya aitmi? gibi davranmak için kendini zorlard?. Duyguluydu, s?k?lganl???ndan dolay? ac?lar?n? belli etmemeye çal??t? ve bu nedenle büyük ac?lar çekti. ?ç dünyas?n? sadece piyanosu ve besteleriyle ortaya ç?kar?yordu. Bir müzik tarihçisinin dedi?i gibi o piyanoca konu?uyordu. Duygular? derindi, ate?i yang?n de?il, bir kor parças?yd?. Bütün sanat?n?, yarat?c?l???n? piyanonun üzerinde toplam??t?. Chopin bir hasret bestecisiydi. Memleketindeyken müzi?ini dünyaya duyuraca?? günlerin özlemiyle ba?ka ülkelerin hasretini çekerdi. Bir ak?am saatinde memleketinden ayr?lmak zorunda kald?, k?sac?k ya?am? boyunca memleket hasreti ile yan?p tutu?tu.

     Frederic Chopin, 5 Mart 1810'de do?du. Orta s?n?ftan bir ailenin çocu?uydu. Babas? Frans?zca dersleri vererek geçimini sa?l?yordu. ?lk piyano derslerini annesinden ald?. K?sa sürede çocu?un ünü çevreye yay?ld? ve Polonya'n?n Mozart'? olarak an?lmaya ba?land?. Lise e?itimiyle birlikte özel dersler al?yor, konservatuvarda e?itimini daha üst noktalara ç?kar?yordu. Küçük ya?larda besteleriyle dikkat çekmi?, nota bas?mevleri onu "Kuzey Y?ld?z?" olarak tan?tmaya ba?lam??lard?. Babas? ise onu yüksek müzik e?itimi için Viyana'ya göndermeye karar vermi? para biriktirmeye ba?lam??t?. 19 ya??nda Chopin, Viyana'da ilk konserini verdi. Avrupa onu tan?maya ba?lam??t?. Ard?ndan Var?ova'da verdi?i konserlerle ünü iyice yay?ld?. Chopin, o güne kadar piyano virtüözlerinin gürültülü, gösteri?li çal??lar?na kar??n farkl? bir teknik ve duygu ile özellikle sanatç?lar?n ve kad?nlar?n ilgisini çekiyordu. Delikanl?, Var?ova'da ilk büyük a?k?n? da ya?ayacak Konstantia'ya tutulacak ancak genç k?z onu b?rak?p zengin bir adamla evlenecek, Chopin'in ya?ad??? bu kar??l?ks?z a?k?n ard?ndan hüzün adeta kimli?inin bir parças? olacakt?.

     2 Kas?m 1830'da Chopin, do?du?u köye vedaya gitti. Köylüler ona gümü? bir kupa içinde bir avuç toprak verdiler ve yurdunu unutmamas?n? istediler. Bu toprak her zaman Chopin'in yan?nda kald?. Genç müzisyen konserler vermek ve Polonya'n?n ad?n? duyurmak için kendi ülkesi d???ndayd? art?k. K?sa süre sonra Polonya i?gal edilince arkada?lar?n?n yan?nda olmak için ülkesine dönmek istedi ama ailesi dostlar? onun Polonya'n?n ba??ms?zl?k sava??n? sava?arak de?il, eserleriyle vermesi gerekti?ine inan?yorlard?. Genç adam o günlerde günlü?üne ?öyle yaz?yordu: "?ehirler, kasabalar yanm??, y?k?lm??. Dostlar?m, Titus, Matuszynski ölmü? olsa gerek.... Hey Ulu Tanr?m. Neredesin, öc almayacak m?s?n? Cinayetlere doymad?n m?? Yoksa sende mi Moskofsun?"

     Chopin'in Avrupa konserlerinde son dura?? Paris oldu. Bu büyülü kent, genç besteciyi de etkisi alt?na almakta gecikmedi. Bundan sonraki ya?am? Paris'te geçecekti. K?sa süre içinde Liszt ve Mendelsshon'la çok iyi dost oldu. Paris onu kucaklamakta gecikmedi. Ondan ders almak, onunla tan??abilmek için herkes birbiriyle yar???yordu. Kad?nlar?n ba??n? döndürüyor, erkekleri k?skand?r?yordu. Sürekli ders verdi?i için iyi para kazanmas?na ra?men elinde pek bir ?ey kalm?yordu. Çünkü süslü giysiler, faytonlar onun zengin s?n?f aras?nda küçük dü?memesi için kendince gerekli harcamalard? ve paras?n? sürekli bu anlams?z gösteri? için harc?yordu.

     Chopin'in Paris'teki a?k hayat? Kontes Delfina Potocka ile ba?lad?. Genç Polonyal? kontes be? çocuk do?urmu?, çocuklar? ölmü?, kocas?ndan çok çekmi?ti. Tek ba??na Paris'te ya??yordu. Chopin'le aralar?nda güzel bir beraberlik ya?and? ancak kontes onu incitmeden bu birlikteli?i noktalamay? bildi. Chopin'in ünü art?k Avrupa'ya yay?lm??t?. Notalar? tüm Avrupa'da bas?l?yordu. 1835'te Chopin ailesiyle bulu?mak için Karlsbad'a gitti. Dönü?te Polonyal? kontes Teresa Wodzinska'n?n davetlisi olarak Dresten'de kald?. Kontesin 16 ya??ndaki k?z? Maria'ya â??k olmakta gecikmedi. A?k?na kar??l?k da bulmu?tu. Paris'e gelince bu a?k?n da gücüyle daha yo?un çal??maya ba?lad? ama ci?erlerinden hastayd?, bir ara öldü?üne dair söylentiler bile ç?kt?. Yaz aylar?nda Maria'y? babas?ndan istemeye gitti?inde aile hastal???n? yüzüne vuracak, ona tedavi olmas?n? önereceklerdi. Chopin genç k?z?n ö?üt veren sözlerinden rahats?z olmu? k?zdan so?umu?tu. Dönü?te Leipzig'e u?rad? ve Schumann'la görü?tü. Chopin onu pek be?enmezdi ama Alman besteci ona hayrand?. Eserlerini dinledikten sonra hayranl???n? bir kez daha tekrarlad?: "Kuzeydeki bask?c? hükümdar Chopin'in eserlerinin pek basit görünen o mazurkalar?n kendisi için ne korkunç birer silah oldu?unu bilse çal?nmas?n? yasaklar. Chopin'in besteleri çiçekler içine sakl? toplar gibidir."

     Chopin, Paris'e geldi?inde hastal??? yo?un çal??mas? nedeniyle a??rla?maya ba?lad?. Maria'dan gelen mektuplar?n azalmas? da onu olumsuz etkiliyordu. 1837 y?l?n?n k?? aylar?nda Chopin öksürük krizlerine tutuluyor giderek kötüle?iyordu. Düzelmesi umuduyla Londra'ya gitti ancak burada gördü?ü yo?un ilgiye kar??n ?ehrin rutubetli havas? onu daha kötü hale getirdi. Dönü?ünde ise Paris onu co?ku ile kar??lad?. Genç besteci kalabal?klar önünde konser vermekten kaç?n?r, küçük topluluklar önünde çalard?. 1838 ?ubat ay?nda Kral Louis Philippe ve saray ileri gelenleri önünde Tuileires Saray?nda konser vermeyi kabul etmesi Gazette Musicale taraf?ndan ?öyle yorumlanm??t?: "Chopin bulunmaz dehas?n? hep be?, alt? ki?ilik dinleyici gruplar? saklard?. Bugün kalabal?klara kar?? besledi?i çekingenli?i yenmi? görünüyor. Dileriz ki, bu bir dönüm noktas? olsun. Büyük besteci bencillikten kurtulursa, en ba?ta gelen piyanist kim, sorusuna dünya 'Hay?r Liszt ya da Thalberg de?il, Chopin' diye hayk?rarak yan?t verecektir."

     Chopin'in yak?n dostlar?ndan Liszt, Kontes d'Agoult ile birlikte ya??yordu. Kontes besteci sevgilisi için çocuklar?n? terk edip, kocas?ndan bo?anm??, birlikte ya?amaya ba?lam??lard?. Kontes sevgilisinden dört ya? büyüktü ve gözü yükseklerde olan, fikir ve sanat alan?nda isim yapmak isteyen bir kad?nd?. Daniel Sterne ad?yla felsefe yaz?lar? yaz?yordu. Kontesin en yak?n arkada?lar?ndan biri de onun gibi erkek ad?yla yazan, erkek k?l???nda gezen ünlü romanc? George Sand'd?. Liszt, Kontes ve George Sand, Chopin'i de aralar?na almak istiyorlard? ama genç bestecinin akl? hala 16 ya??ndaki sevgilisi Maria'dayd?. Ayr?ca erkeksi George Sand hiç ilgisini çekmemi?ti. Sand, birkaç kez onu Nohat'daki çiftli?ine ça??rd? ama besteci bunlar? geri çevirdi. Ta ki, Maria'dan kesin olarak ayr?ld??? gün geçirdi?i krize kadar. Odas?nda bitkin yatarken içeriye George Sand girdi. Chopin yataktan kalkam?yordu, a?k mektuplar?n? ona gösterdi ve bir anne gibi ondan destek istedi. Sonra dal?p gitti, uyand???nda yan?nda yine George Sand vard?. Aralar?nda her ikisinin de al???k olmad??? ulvi bir sevginin ???klar? do?maya ba?lam??t?. George Sand, çocuklar?, Lizst, Kontes, Chopin Nohat'taki cennet gibi çiftlik evinde bir araya gelmi?lerdi. ?lk günler çok iyi geçti. Gündüz ormanda geziler yap?l?yor, sohbetler ediliyor, iki müzisyen odalar?na çekilip yeni besteler üzerinde çal???yorlar, ak?am yeme?inden sonra ise Liszt ve Chopin piyano ba??nda en yeni eserlerini birbirlerine dinletiyorlard?. Temiz hava ve huzurlu bir ortam hasta Chopin'e iyi gelmi?ti. Ancak k?sa bir süre sonra Liszt'in sevgilisi Kontes d'Agoult'un George Sand'? k?skanmas? ve Chopin'le aralar?n? açmak için yapt??? çe?itli dedikodular bestecinin can?n? s?kt?. Paris'e döndü. Ancak art?k George Sand'?n anaç sevgisine ve kendisine sundu?u aile ortam?na al??m??t?. K?? aylar?nda Sand ve ailesiyle birlikte Güney'in s?cak Majorca adalar?na gittiler. Amaç Chopin'in sa?l???yd?. Dü?üncede ho? olan bu seyahat, o k?? ya?murlu ve so?uk geçen Majorca'da Chopin'in iyice hastalanmas?na neden oldu. George Sand, iki çocu?u ve Chopin'le zor bir k??? atlatabilmek için hayli çaba sarfetti ama Chopin Palma'da s???nd?klar? manast?rda hayaller görmeye ve ölümün kendisine iyice yakla?t???na inanmaya ba?lad?. Bu zor günlerin tek karl? yan? ise ac? çeken bestecinin en güzel aserlerini ünlü prelüdlerini bu ortamda bestelemesiydi.

     Chopin'in bundan sonraki ya?am? giderek hastal???n ilerledi?i ve kan kusmaya ba?lad??? ancak en güzel eserlerini yazd??? günler oldu. Majorca dönü?ü George Sand'la kimi zaman Paris'te, kimi zaman onun çiftli?inde bir araya geldiler. 1847 yaz aylar?nda ise basit bir tart??ma ile ayr?ld?lar. Ayr?l?k Chopin'i y?km??t? ancak ya?am tersine çal???yordu. Bundan sonraki y?llar içinde Chopin'in y?ld?z? parlarken, George Sand'?n sanat kariyeri gerilemeye ba?lad?. Chopin, yaln?zl???n? unutmak için sürekli çal???yor, konserler veriyor ba?ar?s? gün geçtikçe daha büyüyor, ünü daha da yayg?nla??yor ama sa?l??? giderek bozuluyordu. 12 ?ubat 1848 ak?am? Pleyel Konser Salonu'nda sanat ya?am?n?n en büyük konserlerinden birini verdi. Paris onu son kez alk??l?yordu. 21 Nisan 1848'de konserler vermek için Londra'ya gitti. George Sand'dan ayr?ld??? Paris onun için karanl?k bir kent olmu?tu art?k. Londra'da Kraliçe Victoria'n?n önünde çald?. ?ngiltere onu ba?r?na basm??t?, ya?amas? için ?atolar tahsis edilmi?ti ancak Chopin burada kendini yabanc? hissediyor ve beste yapam?yor, "Akl?ma tek bir melodi bile gelmiyor" diyordu. Ne olursa olsun Paris'e dönmeye kararl?yd?. Paris'i tepeden gören ve Nohant'a benzeyen bir eve ta??nd?. Zaman zaman hastal???na ra?men Paris'te toplant?lara kat?l?yordu. Evinde ise sürekli çald??? eser, Majorca'daki en verimli günlerinde yazd??? ve halen bir bölümü Cenaze Mar?? olarak bilinen Op. 35 Sonat't?. Dinleyen herkes bunun bir veda eseri oldu?unu biliyordu. Chopin, ne zaman dinletilerinde bu eseri çalsa, ne kadar alk??lan?rsa alk??lans?n piyanonun kapa??n? kapar ve sahneyi terkederdi.

     Chopin'in son günlerini Franz Liszt ?öyle anlat?yor: "Ölece?ini biliyordu. Ancak bir teslimiyet içinde de?ildi. Öksürük nöbetleri geçti?i zaman yapmak istediklerinden, planlar?ndan söz ediyordu. Daima akl? ba??nda konu?uyordu. Yaln?z bir ara Bellini'nin yan?na gömülmek istedi?ini söyledi. Onu görmeye gelenler ölümün geldi?ini yüzünden anl?yorlar ama yüzüne yerle?en o apayr? güzelli?in ona daha da yüce bir hava katt???na inan?yorlard?."

     Cenaze töreninde Mozart'?n Requem'inin çal?nmas?n?, bitmemi? eserlerinin hepsinin imha edilmesini ve yay?mlanmamas?n?, yak?l?p ortadan kald?r?lmas?n? istedi. Ancak bu sözü yerine getirilmedi. Bitmemi? eserleri aras?nda bugün hayranl?kla dinlenen pek çok çal??mas? bulunmaktad?r.

     Lizst, Chopin'in son dakikalar?n? ?öyle anlat?yor: "16-17 Ekim gecesi yar? uyku, yar? uyan?kl?k halinde sabaha kadar k?vrand?. Saat 2'ye do?ru can çeki?meye ba?lad?. Aln?ndan oluk gibi terler geliyordu. Bir ara kendine gelir gibi oldu ve yan?nda kimin oldu?unu sordu. Kendisine destek olan Gutmann'?n elini öptü ve son nefesini verdi. Kap?n?n önü insan doluydu. Sabaha kadar h?çk?rarak ba??nda beklediler. Çiçe?i çok sevdi?i biliniyordu, ertesi gün o kadar çok çiçek geldi ki, odan?n her yan? rengârenk olmu?tu. Çiçekli bir bahçede yat?yordu sanki... Yüzüne gençlik, safl?k ve güzellik gelmi?ti. "

     Cenaze töreninde iste?i üzerine Mozart'?n Requem'i çal?nd?. Öldükten sonra kalbinin ç?kar?larak Polonya'ya gönderilmesini vasiyet etmi?ti. Vasiyeti yerine getirildi. ?kinci Dünya Sava??'nda kalbin bulundu?u müze bombalan?nca, iste?i tam anlam?yla gerçekle?ti. Büyük bestecinin kalbi kül olup, memleketinin topra??na kar??t?.